የፍትሕ አገሯ ወዴት ነው?

ሳምንቱ የፍትሕ ሳምንት ለአምስተኛ ጊዜ በአገራችን የሚከበርበት ነው፡፡ ከሳምንታቱ ውስጥ በሁለቱ ቀናት ጸሐፊው ሁለት የፌዴራል የመጀመርያ ደረጃ ፍርድ ቤቶችን ለመመልከት የሥራ ጉዳይ አስገድዶት ነበር፡፡ አንዱ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ ፍርድ ቤቱ አዲስ ባሠራው ሕንፃ የሚያስችል ሲሆን፣ አንዱ ደግሞ ጎፋ ገብርኤል አካባቢ የሚገኘው የንፋስ ስልክ ላፍቶ የፌዴራል ፍርድ ቤት ምድብ ችሎትን ነው፡፡ የፍትሕ ሳምንት መከበሩን ጸሐፊው ያወቀው በችሎቶች አካባቢ በፍርድ ቤቱ ቅጥር ግቢ ከተለጠፉ ማስታወቂያዎች ነው፡፡ በልደታ ፍርድ ቤት ተኮልኩለው ከነበሩ ባለጉዳዮች የሰማሁት ንግግር ለወትሮው ፍርድ ቤቶች አካባቢ እንደሚነገረው ቢሆንም የመሰላቸትና የመማረር ስሜት ይቀላቀልበታል፡፡ ብዙዎቹ ፍትሕ ስለመዘግየቱ፣ በተደጋጋሚ ቀጠሮ ስለመቀየሩ፣ ዳኞች በሥልጠና ስለመጠመዳቸው፣ በአግባቡ ጉዳያቸው እንደማይመረመሩ ይገልጻሉ፡፡

በአንድ የቼክ ጉዳይ ጠበቃ ቀጥሮ ሙግት ውስጥ የገባው ደንበኛ ጉዳዩ በአጭር ሥርዓት እንደሚታይለት ተገልጾለት ከሁለት ወር ባነሰ ጊዜ ይጠናቀቅልሃል ተብሎ ነው ሙግት የጀመረው፡፡ አሁን በፍርድ ቤት የተጓተተ ሒደት ግን ዓመቱን ሊያስቆጥር ሁለት ወራት ብቻ ነው የቀሩት፡፡ ባለጉዳዩ በሚቀጥለውም ዓመት ጉዳዩ እልባት እንደሚያገኝለት እስከሚጠራጠር ድረስ ተሰላችቶ ተስፋ ቆርጧል፡፡ ሌላው ባለጉዳይ ጠበቃም በያዘው ጉዳይ ፍርድ ቤት ከመመላለሰ በቀር ውሳኔ ማግኘት ከሰማይ መና እንደመጠበቅ ነው በሚል አማረረ፡፡ እንደርሱ አነጋገር አሁን ፍርድ ቤቱ ለውጨዋለሁ ካለው አሠራርና ከሾማቸው ዳኞች ቁጥር ብዛት የያዘው ጉዳይ እጅግ ቢዘገይ በስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ ይጠናቀቅልኛል ብዬ ተስፋ አድርጌ ነበር ይላል፡፡ ሆኖም ፍርድ ቤት በየአንዳንዱ የሙግት ደረጃ ያለአግባብ ቀጠሮ ስለሚሰጥ በጉዳዩ ውስብስብነት አንፃር በሁለት ዓመትም እልባት ላያገኝ ይችላል ይላል፡፡ እንደርሱ አስተያየት አሁን አሁን ደንበኞችን ‹‹ለምርመራ ተቀጥሯል›› እያሉ መንገሩ ከሚያሳቅቀው በላይ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ካልሰጡ የማይከፈለው ቀሪ የጥብቅና አበል ሆዱን እንዳያስርበው ሥጋት አለው፡፡

በጎፋው ችሎት ያስተዋልኩት የውጭ አገር ዜጋ ተከሳሽ የሆነችበት የአካል ጉዳት ወንጀል ክስ ነው፡፡ ይህ የወንጀል ክስ ከስድስት ወራት በፊት ተጎጅው በሁለት ሆስፒታሎች ታክሞ የዳነበት፣ ካሳም እንዲከፈለው የሆነበትና በስምምነት በእርቅ ጨርሰው መዝገቡ በዓቃቤ ሕግ እንደተዘጋ ተነግሯት ነበር፡፡ ይሁን እንጂ ከስድስት ወራት በኋላ እርቁ በፍርድ ቤት ካልፀደቀ ሕጋዊ ውጤት አይኖረውም በሚል ብሂል ዓቃቤ ሕጓ ለፍርድ ቤት ክስ እንደመሠረተች ተገልጾላት ተገዳ ቀረበች፡፡ በግል አቤት ባይነት (አቤቱታ አቅራቢነት) ክስ የሚቀርብባቸው የወንጀል ክሶች ግለሰቡን ብቻ የሚመለከቱ ከፍትሐ ብሔር ጉዳዮች የማይለዩ እንደመሆናቸው አቤት ባዩ እርቅ በፈጸመ ቁጥር ከፍርድ ቤት ውጭ ሊያልቁ የሚገባቸው ጉዳዮች ናቸው፡፡ እነዚህ በግል አቤቱታ አቅራቢነት የሚቀርቡ ክሶችን ከዓቃቤ ሕግ ቢሮ አውጥቶ ለግለሰቡ/ለጠበቃው ሊተው ይገባል፣ ፍርድ ቤቶች በዋና ዋና ወንጀሎች ላይ ሊያተኩሩ ይገባል በሚል ይቀርብ የነበረው ጥናት ሰሚ ማጣቱን በዚህ ጉዳይ መረዳት ይቻላል፡፡ እንደ የውጭ ዜጋዋ አስተያየት ግን ‹‹ፍርድ ቤቶቻችሁ ትናንሽ ጉዳዮች ሳይቀር ጊዜ ሰጥተው መጥሪያ ልከው፣ ማስረጃ ሰምተው ለመወሰን ይህን ያህል ፍላጎት ካላቸው ፍርድ ቤቶቹ በቂ ጉዳይ የላቸውም፣ ወይም የዳኞቹ ቁጥር ከጉዳዮቹ በላይ ነው፤›› ስትል በምፀት ተችታለች፡፡

በሁለቱም ፍርድ ቤት ጸሐፊው ያስተዋለው የጋራ ችግር ሁለቱም ችሎቶች በአራተኛ ፎቅ ላይ የማስቻላቸውንና ባለጉዳዩ በመውጣት በመውረድ ሲያለከልክ መታዘቡ ነው፡፡ እንደ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽንና እንባ ጠባቂ ተቋም ሁሉ ፍርድ ቤቶቻችን በሕንፃ ላይ ካልሆነ ለማስቻል አንችልም ያሉ ያስመስላል፡፡ እንኳን ለአቅመ ደካማ፣ ለአካል ጉዳተኛ፣ ለዓይነ ስውር፣ ቢሮ ውስጥ ረዥም ሰዓት ለሚቀመጥ ጎረምሳ የፎቅ ላይ ችሎት እጅጉን ፈታኝ ነው፡፡ እነዚህ ሁሉ ማሳያዎች ፍትሕ በአገራችን አሁንም ብዙ ካልተሠራበት የምትፈለግ እንጂ ሕዝቡ ቀርባ የሚያገኛት፣ የሚረካባትም አትሆንም፡፡ በዚህ ዓምድ ስለተነፈገ ፍትሕ፣ ስለዘገየ ፍትሕ፣ ስለፍትሕ ተደራሽነት ወዘተ. ብዙ ጊዜ ጽሑፎችን ያስተናገድን በመሆኑ የዛሬው ጽሑፍ ከአገራችን ውጭ ሆነው የሚሰቃዩ ወገኖቻችን ፍትሕን እንዴት እንደሚያገኙ፣ የተጣሰባቸውን መብት በመዳሰስ ሊኖሩ የሚችሉ ሕጋዊና ዲፕሎማቲካዊ መፍትሔዎች መጠቆም ነው፡፡ ባለፈው ሳምንት በሊቢያ የተጨፈጨፉት ላይ የተወሰነ ሐሳብ ያቀረብን ሲሆን፣ በዚህ ሳምንት ደግሞ በሊቢያው ጉዳይ የተሸፈነው ግን ትኩረት ሊነፈገው የማይገባውን በደቡብ አፍሪካ የውጭ አገሮች ዜጎችን በመጥላት (Xenophopia) የተፈጸመውን የጭፍጨፋ ድርጊት ነው፡፡ የጉዳዩን ታሪካዊ ዳራ፣ የተጣሱ የውጭ አገር ዜጎቹን መብት በመቃኘት አገራችን ለዜጎቿ በድንበር ዘለል ፍትሕ እንዲያገኙ ልትሠራቸው የምትችላቸውን መፍትሔዎች ለመጠቀም እንሞክራለን፡፡

አፍሪካውያንን የመጥላት አባዜ

በደቡብ አፍሪካ የተለያዩ የውጭ ዜጎች በተለያዩ የሕግ ሁኔታ (Legal Status) ይኖራሉ፡፡ ለትምህርት፣ ለጉብኝት ወይም ለንግድ የመጡ ጊዜያዊ እንግዶች፣ በደቡብ አፍሪካ መንግሥት በቋሚነት እንደኖሩ የተፈቀደላቸው ቋሚ ነዋሪዎች፣ በአገራቸው በደረሰባቸው ሰቆቃ (Persecution) ጥገኝነት ለመጠየቅ ያመለከቱ (Asylum Seekers)፣ ስደተኛ እንዲሆኑ የተፈቀደላቸው (Refugees)፣ ሕይወታቸውን በኢኮኖሚ ለመደገፍ የመጡ የውጭ ዜጎች (Economic Migrants)፣ እና ምንም ዓይነት ሕጋዊ ሰነድ ሳይኖራቸው በአገሪቱ የሚኖሩ የውጭ ዜጎች (Undocumented/Unauthorized Migrants) በተለያዩ የአገሪቱ ክፍል ለዘመናት ኖረዋል፣ እየኖሩም ነው፡፡ ከሕግ አንፃር ሰነድ የሌላቸው የውጭ ዜጎች ለጥቃት እጅጉን የተጋለጡ ቢሆንም፣ በተለያዩ ጊዜያት በአገሪቱ በተነሳው ሁከት ግን ሁሉም ተጠቂዎች ሆነዋል፡፡ በደቡብ አፍሪካ በብዛት ከሚገኙ አፍሪካውያን መካከል የሞዛምቢክ፣ የኮንጎ፣ የሶማሊያና የዚምባቡዌ ስደተኞች በቁጥርም በመቸገርም (ለችግር ተጋላጭ በመሆንም) ቀዳሚ ሲሆኑ፣ ከተወሰኑ ዓመታት ጀምሮ ኢትዮጵያውያንም በብዛት ከሚተሙት፣ ለችግርም ከተጋለጡት መካከል ይገኙበታል፡፡  

የውጭ ዜጎችን የመጥላት ድርጊት (Xenophobia) በብዛት መዘገብ የጀመረው ከ1994 ዓ.ም. ጀምሮ ሲሆን፣ ከተለያዩ ጊዜያት ከተፈጸሙት ጭቆናዎች የተወሰኑትን መጥቀስ ይቻላል፡፡ በጃኑዋሪ 1995 የማላዊ፣ የዚምባቡዌና የሞዛምቢክ ዜጎች በአሌክሳንድራ የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል፡፡ በሴንቴምበር 1998 የሞዛምቢክ ዜጋና ሁለት ሴኔጋላውያን ከባቡር ተወርውረዋል፡፡ በ2000 በኬፕ ፍላትስ ሰባት የውጭ ዜጎች በአምስት ሳምንታት ተገድለዋል፡፡ በኦክቶበር 2001 በዛንድስፕሩት የዚምባቡዌ ዜጎች ተባረዋል፣ ንብረታቸውም ተዘርፏል፡፡ በ2005 እና በ2006 አራት የውጭ ዜጎች ከሰፈራ ቦታ ተገድለዋል፡፡ በ2006 ደግሞ 47 የሶማሊያ ነጋዴዎች ተገድለዋል፡፡ ቁጥሩ እስከ 62 እንደሚደርስም ተዘግቧል፡፡ በዚህ ሰሞንም በዚያው ደቡብ አፍሪካ ኢትዮጵያውያንን ጨምሮ ሰባት የሚሆኑ አፍሪካውያን የተገደሉ ሲሆን፣ ብዙዎች ንብረታቸውን ተነጥቀዋል፣ አሁንም ድረስ በፍርኃት ይኖራሉ፡፡

ምክንያታቸው ምንድን ነው?

የደቡብ አፍሪካ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን እ.ኤ.አ. በ2007 ባደረገው ጥናት በአፍሪካውያን ላይ ለሚፈጸመው ሰቆቃ ምክንያት ያላቸውን አምስቱን ዘርዝሯል፡፡ የመጀመሪያው ደቡብ አፍሪካውያን ስለውጭ ዜጎችና ስለመብቶቻቸው ያላቸው መረጃ አናሳ መሆኑ ነው ይላል፡፡ ደቡብ አፍሪካውያን ስደተኞቹ በምን ምክንያት ወደ አገራቸው እንደመጡ፣ ምን ዓይነት መብቶች እንዳላቸው ስለማያውቁ የውጭ ዜጎች የአገራቸው ሸክምና የሥራ ዕድልን የሚያጣብቡ አድርገው ይወስዳሉ፡፡ ሁለተኛው ከኢኮኖሚ ሥጋት የሚመነጭ ምክንያት ሲሆን አፍሪካውያን የሥራ ዕድሎቻችን ይሰርቃሉ፣ በቀጣሪዎች ይመረጣሉ፣ ከዜጋው የተሻለ የተማሩ፣ የሥራ ልምድ ያላቸውና በአነስተኛ ክፍያ ስለሚሠሩ የእኛን ድርሻ ወስደዋል ብለው ያስባሉ፡፡ ሦስተኛው ደቡብ አፍሪካውያን የውጭ ዜጎቹ ወንጀል ይፈጽማሉ፤ እፅ ያዘዋውራሉ፣ መኪና ይሰርቃሉ፣ ዜጎቻችንን ይገድላሉ በሚል ይወቅሷቸዋል፡፡ እነዚህ የወንጀል ድርጊቶችን ራሳቸው ዜጎቹ ፈጽመዋቸው ሲገኝ እንኳን ፖሊሶቹ በጉቦና በመደለያ ጥፋተኞቹ ሌሎች አፍሪካውያን እንደሆኑ ይገልጻሉ፡፡ አራተኛው ምክንያት የውስጥ ፖለቲካ ጫና ማብረጃ ተደርጎ መታሰቡ ነው፡፡ በደቡብ አፍሪካ አገልግሎትን ከማቅረብና ድኅነትን ከመቀነስ አንፃር የተሠሩ ሥራዎች አነስተኛ በመሆናቸው በዜጋው ኅብረተሰብ ውስጥ ያለመርካት ሁኔታ ይታያል፡፡ የውጭ ዜጎች የቤት ዕድል፣ የማኅበራዊ ድጋፍ፣ ጤናና ትምህርት ተጠቃሚ ባይሆኑም ደቡብ አፍሪካውያን እነሱ ላይ ጥቃት በማድረስ መንግሥት ላይ ጫና ይፈጥራሉ፡፡ ኮሚሽኑ የሰጠው የመጨረሻው ምክንያት በደቡብ አፍሪካ ፖለቲከኞች በውጭ ዜጎች ላይ የጥላቻ ስሜት እንዲፈጠር በማድረግ የወረደ የፖለቲካ ትርፍ ለማግኘት መጣራቸው ነው ይላል፡፡ አንዱ የፖለቲካ ፓርቲ ሌላውን የቀረፀው ፖሊሲ የውጭ ዜጎችን ለጭቆና የሚጥልና የአገሪቱን ገጽታ የሚያበላሽ ነው በሚል ይወቃቀሳሉ፡፡ የተቀርኖም ክርክር አለው፡፡ በቅርቡ ለተፈጸመው ጭፍጨፋና ጥቃት ግን የቅርብ ተጠያቂ ተደርገው የተዘገቡት የዙሉ መሪ ናቸው፡፡ መሪው ባደረጉት ንግግር የውጭ ዜጎቹ ሥራዎቻችሁን ቀሟችሁ፤ አንድ በሏቸው የሚል አንድምታ ያለው ንግግር ለእልቂቱ መነሻ እንደሆነ ብዙዎቹ ይስማሙበታል፡፡

ከላይ የተገለጹትን ምክንያቶች በሪፖርቱ ያካተተው የደቡብ አፍሪካ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በተጨባጭ ያለው እውነታ ከተገለጸው ተቃራኒ ነው ይላል፡፡ እንደ ኮሚሽኑ ሪፖርት ሌሎች አፍሪካውያን የዜጎችን የሥራ ዕድል ስለመንጠቃቸው መረጃ የሌለ ሲሆን፣ የውጮቹ ዜጎች ይፈጽሙታል የተባለውም ወንጀል ከዜጎቹ ድርሻ አንፃር አነስተኛ መሆኑን ጥናቶች እንደሚያሳዩ ገልጿል፡፡

የተወሰዱ ዕርምጃዎች

የውጭ ዜጎችን በተለይ አፍሪካውያንን የማግለልና የማጥቃት ዘመቻ በደቡብ አፍሪካ ረዥም ጊዜ ያስቆጠረ ከመሆኑ አንፃር መንግሥቱ የተወሰኑ ዕርምጃዎችን ወስዷል፡፡ የመጀመርያው የውጭ ዜጎችን የመጥላት ስሜት (Xenophopia) መኖሩና አደገኛ መሆኑ ታምኗል፡፡ ለተወሰኑ ዓመታት የችግሩን መኖር የመካድና ዜጎቻቸው የሚሠሩት ወንጀል ተራ ወንጀል እንደሆኑ መግለጻቸው ቀርቶ አፍሪካውያንን ማግለልና መጥላት መኖሩ ታምኗል፡፡ ይህንንም ተከትሎ በካቢኔ ሚኒስትር ደረጃ በፖሊስ ሚኒስቴር የሚመራ ኮሚቴ (Inter-Ministerial Committee) የተቋቋመ ሲሆን፣ ዜጋው ከሌሎች አፍሪካውያን ጋር ተስማምቶ የሚኖርበትን ፕሮግራሞች ለመቅረፅ ሞክረዋል፡፡ ይሁን እንጂ ኮሚቴው ንቁ የሚሆነው ችግሩ ሲከሰት እንጂ በሰላሙ ጊዜ ባለመሆኑ ምንም ሊፈይድ አልቻለም፡፡      

ሌላው ዕርምጃ በተለያዩ ድርጅቶች የጋራ ሥራ የተፈጸሙ የሰላም ግንባታ እንቅስቃሴዎች ናቸው፡፡ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች፣ የዓለም አቀፉ የስደተኞች ድርጅት (IOM)፣ የተባበሩት መንግሥታት የስደተኞች ከፍተኛ ኮሚሽነር (UNHCR) እና ሌሎች በማኅበረሰቡ ውስጥ በውይይት፣ በሥልጠናና ማነቃቂያ መርኃ ግብሮች ዜጎች ከሌሎቹ ጋር አብረው እንዲኖሩ፣ መብቶቻቸውንም አውቀው እንዲፈጽሙ ጥረት ተደርጓል፡፡ የአገሪቱ የስደተኞች ጉዳይ የጋራ ብሔራዊ ኅብረት በተደጋጋሚ የአገሪቱ ባለሥልጣናት ዕርምጃ እንዲወስዱ ቢጠይቅም አስተያየቱ ሳይፈጸም ቀርቷል፡፡ ኅብረቱ ከሰጣቸው መፍትሔዎች መካከል የውጭ ዜጎችን በመጥላት የሚፈጸሙ ጥቃቶችን ከመፈጸማቸው በፊት እንዲለዩና መልስ እንዲሰጡ፣ የፖለቲካ መሪዎች ድርጊቱን በአደባባይ እንዲያወግዙ፣ በኅብረተሰቡ ውስጥ እነዚህ ዓይነት ድርጊቶችን የመከላከልና የግጭት አፈታት ዘዴ እንዲኖር እንዲያመቻቹ፣ ተጎጂዎች ለፍትሕ ተደራሽ እንዲሆኑ ዕርምጃ እንዲወሰድ ቢጠቁምም ተግባራዊ ባለመሆኑ ጥቃቱ ቀጠለ፡፡

በአገሪቱ የሚታዩ ክፍተቶች

በውጭ ዜጎች በተለይም አፍሪካውያን ላይ ከጥላቻ በመነጨ የሚፈጸሙ ጥቃቶችን ወንጀል የሚያደርጉ ሕግጋት አገሪቱ አላት፡፡ የአገሪቱ ሕገ መንግሥት፣ የፈረመቻቸው ስደተኞችን የተመለከቱና አጠቃላይ የሰብዓዊ መብት ስምምነቶች፣ ብሔራዊ ሕግጋት አሉ፡፡ ይሁን እንጂ ሕግጋቱን ተግባራዊ ለማድረግ የሚቀረፁ አሠራሮችና ፕሮግራሞች የውጭ ዜጋ ጥላቻን በአገሪቱ የሚያስቀር አልሆነም፡፡ የሚፈጸሙት መርኃ ግብሮች ቅንጅት የሌላቸውና ድግግሞሽ ያላቸው መጨረሻ ላይ ውጤት ሲያመጡ የማይስተዋሉ ናቸው፡፡ ከሁሉ በላይ እስካሁን በተግባር ሊስተዋል ያልቻለው የፍትሕና የተጠያቂነት ጉዳይ ቸል መባሉ ነው፡፡ ወንጀሉን የፈጸሙ ዜጎች የሚጠይቃቸው የለም፡፡ ብዙዎች በተለያዩ ጊዜያት ቢታሠሩም በአጭር ቀናት ቆይታ ይፈታሉ፡፡ የፖሊስ ተቋማቱ የሚሰጡት ምክንያት ወንጀሉን የሚያስረዳ በቂ ማስረጃ የለም የሚል ቢሆንም፣ ተጠቂዎቹ ወደ ኅብረተሰቡ እንዲመለሱ ያቀረቡትን የወንጀል ክስ እንዲያነሱ ስለሚገደዱ ነው፡፡ ከዚህ አንፃር በአደባባይ አፍሪካውያንን የገደሉ፣ የቀጠቀጡ፣ ያቃጠሉና የዘረፉ በሕግ ሲጠየቁ አንመለከትም፡፡ ለዚህ ነው በርዕሳችን ‘የፍትሕ አገሯ ወዴት ነው?’ በሚል በደቡብ አፍሪካ እየተፈጸሙ ያሉ ጭቆናዎች በአገሪቱ ብሔራዊ መፍትሔ ስለመኖራቸው የተጠራጠርነው፡፡ ይህ ዓይነት የፍትሕ እጦትና የተጠያቂነት አለመኖር በሴቶች ላይ የሚፈጸሙ ወሲባዊ ጥቃቶችም እንዲባባሱ ማድረጉ በስፋት ተዘግቧል፡፡ አንዳንዴም የዙሉ ባህል እንደመከላከያ ቀርቦ ተጠርጣሪዎች ነፃ ይሆናሉ፡፡ ፕሬዚዳንት ዙማ ሳይቀር ሴት በመድፈር ተከሰው የዙሉን ባህል መከላከያ አድርገው ነፃ መውጣታቸው ይታወሳል፡፡ ዙማ በጊዜው ለፍርድ ቤት አቅርበው ተቀባይነት ያገኘው መከላከያ ሴትዮዋ ኤችአይቪ በደሟ ውስጥ ቢኖርም ሰውነቷን ገልጣ ፕሬዚዳንቱን በወሲብ እየተፈታተነች ዝም ብሎ ማለፍ ለዙሉ ወንድ አይቻለውምና ዝም ብሎ ማለፉም ደፈረኝ በማለት መጮህን ያስከትላልና በፈቃድ ያለ ኮንዶም ወሲብ መፈጸማቸውን ለፍርድ ቤቱ በዙሉ ቋንቋ መናገራቸውን ልብ ይሏል፡፡

የቀረው መፍትሔ ምንድን ነው?

የደቡብ አፍሪካ መንግሥት በሰሞኑ በተፈጸመውም ቢሆን ፈጣን ምላሽ አልሰጠም፡፡ እስካሁን በየዓመቱ ከተፈጸሙት ለመረዳት የአገሪቱ ፍርድ ቤቶችም ለውጭ ዜጎቹ ተደራሽ አይደለም፡፡ ጉዳዩ ወደ ፖሊስና ፍርድ ቤት አይደርስም፣ ቢደርስም ተጠቂዎቹ አቤቱታቸውን እንዲተው ይገደዳሉ፤ ካልተውም በሙስና የሚታማው የፍትሕ ሥርዓታቸው ዜጎቹን ተጠያቂ ላያደርግ ይችላል፣ ተጠያቂ ቢያደርግም ቅጣቱ ወጥነት ያለውና አስተማሪ ላይሆን ስለማይችል አገሮች ዜጎቻቸውን ለመጠበቅ ጉዳዩን በዓለም አቀፍ ሕግና በዲፕሎማሲ ያላቸውን አማራጭ በፍጥነት ሊጠቀሙ ይገባል፡፡ ከሌሎቹ ተሞክሮ ብንጀምር ናይጄሪያ ለምሳሌ አምባሳደሯን ወደ አገሯ እንዲመለስ ጠርታለች፡፡ ይህም ደቡብ አፍሪካን ያስደነገጠና የሁለቱን አገሮች የዲፕሎማቲክ ግንኙነት ዝቅ ወዳለ ደረጃ ሊወስደው እንደሚችል ያሰጋል፡፡ አገሮች በዜጎቻቸው ላይ ጥቃት ሲደርስና የሚኖሩበት አገር የወሰደው ዕርምጃ አጥጋቢ ባልሆነ ጊዜ አምባሳደሮቻቸውን እንዲመለሱ ይጠይቃሉ፡፡ በኢንዶኔዥያ በሞት ከተቀጡ ዜጎቻቸው ጋር በተያያዘ በዚህ ሳምንት አውስትራሊያና ብራዚል አምባሳደሮቻቸውን መጥራታቸውን ልብ ይሏል፡፡

ከዚህ በሳሳ መልኩም ቢሆን አገሮች ስለተፈጸመው ድርጊት ማብራሪያ ከኤምባሲው መጠየቅ፣ ለተፈጸመው ጥቃት ምን ብሔራዊ መፍትሔ እየተወሰደ እንደሆነ መረጃ እንዲሰጡ መጠየቅ፣ ድርጊቱን በአደባባይ ማውገዝ፣ ዜጎችን ወደ አገራቸው እንዲመለሱ ማድረግ ዲፕሎማቲካዊ መፍትሔዎች ናቸው፡፡ በዚህ ረገድ ማላዊ ከሁሉም ቀድማ አገሪቱ ውስጥ ለጥቃት የተጋለጡትን ለመመለስ ያደረገችው ሙከራ ተጠቃሽ ነው፡፡

በዓለም አቀፍ ሕግ ሊኖሩ የሚችሉ መፍትሔዎች መጠቀም ሌላው አማራጭ ነው፡፡ የናይጄሪያው የሲቪክ ማኅበር (The Socio-Economic Rights and Accountability Project (SERAP) የዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ዓቃቤ ሕግ የዙሉ መሪ ባደረጉት ንግግር ለናይጄሪያውያንና ሌሎች አፍሪካውያን መሞት፣ መሰደድና በፍርኃት መኖር መንስዔ በመሆናቸው እንዲጠየቁ፣ ሌሎችም ኃላፊ እንዲሆኑ ክስ እንዲቀርብባቸው መጠየቃቸው ይህንኑ መፍትሔ ለመጠቀም ነው፡፡ የዓለም አቀፉ የወንጀል ፍርድ ቤትም ጉዳዩን እንደሚያጣራው ለመገናኛ ብዙኃን መግለጹ መንግሥታዊ ያልሆነው የናይጄሪያ ድርጅት ውጤት እንደሆነ ልብ ይሏል፡፡

ደቡብ አፍሪካ ለውጭ ዜጎች ጥበቃ የሚሰጡ ዓለም አቀፍና አኅጉራዊ ስምምነቶችን የፈረመች በመሆኗ አገሮች የዜጎቻቸው ሞትና ጥቃት፣ የንብረት ዘረፋና በሥጋት መኖር እንዲጣራ የስምምነቶችን መፈጸም ለሚከታተሉ ተቋማት አቤቱታ ሊያቀርቡ ይችላሉ፡፡ መንግሥት በስምምነቶቹ አፍሪካውያኑን የመጠበቅ ግዴታውን አለመወጣቱ በተረጋገጠ መጠን ካሳ እንዲክስ፣ የወንጀል ክስ በፈጻሚዎቹ ላይ አቅርቦ ውጤቱን እንዲገልጽ ወዘተ. ሊጠየቅ ይችላል፡፡ ይህም እስካሁን ከደረሰባት ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ኪሳራ ደቡብ አፍሪካ ፖለቲካዊ ኪሳራ እንዲደርስባት ጫና ይበዛባታል፡፡

መንግሥት ስለቁጥራቸው፣ ማንነታቸውና ስለደረሰባቸው ጥቃት የገለጸው ዝርዝር መረጃ ባይኖርም ኢትዮጵያውያን በደቡብ አፍሪካ በጥላቻ እልቂት መሞታቸው፣ መጠቃታቸው፣ መዘረፋቸውና በሥጋት መኖራቸው የታመነ ነው፡፡ መንግሥት ድርጊቱን አውግዟል፤ የተወሰኑትንም ለማምጣት ዕርምጃ እንደሚወስድ ተናግሯል፡፡ ይህ ብቻ ግን በቂ አይሆንም፡፡ ሌሎች ዲፕሎማቲካዊና የዓለም አቀፍ ሕግ የሚፈቅዳቸውን መፍትሔዎች ለዜጎቹ ሊወስድ ይገባል፡፡ የበጎ አድራጎት ድርጅቶች በሕግ በተዳከሙበት በእኛ አገር እንደ ናይጄሪያውያኑ ከመንግሥት ጎን የዜጎችን መብት የሚጠብቅ አለመኖሩ የመንግሥትን ግዴታ ያከብድበታል፡፡

ዓለም ፍትሕ አጥታለች፡፡ የአሜሪካ የሕግ ሥርዓት ለጥቁሮች አልተመቸም፣ ምዕራባውያን በጥቁር ተጫዋቾች ላይ በዘረኝነት ማሳቀቃቸው ጨምሯል፡፡ በሶሪያና በኢራቅ የሰዎች ደም አፋሽ አጥቷል፡፡ በሳውዲ፣ በየመን፣ በሊቢያ፣ በደቡብ አፍሪካ የዜጎቻችን ሕይወት/ደም ዋጋ አጥቷል፡፡ የፍትሕ አገሯ ወዴት ነው? ማደሪዋስ ከወዴት አለ? ሉላዊነት፣ ሰብዓዊነትና ዘመናዊነት መልስ ያላገኙለት ከባድ ፈተና፡፡ ዘላቂው መፍትሔ ከላይ ቢሆንም ፍትሕ በአደባባይ በሚጓደልባት በዚህች ዓለም በፍትሕ ሳምንት በዜጎቻችን ላይ የደረሰው እልቂት መፍትሔ የሚያገኝበት ሕጋዊ አማራጭ ላይ በመምከር ፍትሕ እንዲያገኙ መጣር ይገባል፡፡ በአገር ውስጥ ያለውን የፍትሕ መጓደል ግን አገራችን ውስጥ እየኖርን እንተቸዋለን፣ እንዲለወጥም ውትወታ እናደርጋለን፡፡  

 ከአዘጋጁ፡- ጸሐፊው የሕግ ጠበቃና አማካሪ ሲሆኑ፣ በኢሜይል አድራሻቸው getukow [at] gmail.com  ማግኘት ይቻላል፡፡