ዜግነትና ድንበር አልባው ሐሳባችን!

ሰላም! ሰላም! መቼ ዕለት በባሻዬ ሬዲዮ፣ “ሰው መሳይ ሾካኮች እንደምን አላችሁ፣ መቼም አትጠፉም አንዴ ሥር ሰዳችሁ፤” የሚል ዘፈን ሰምቼ ቆሜ ቀረሁ። የድሮ ሰው ካልተሆነ በቀር በቃ ሕይወትን ፊት ለፊት መሳል፣ መዝፈንና መግጠም አይቻልም የተባለ ይመስል የዘመኑ ዘፈን በጠቅላላ ‘ነይ ማታ ማታ’ ብቻ ሆኗል። አሁን እኛ ጨለማ ብርቃችን ነው? አይገርምም ግን? “ቆይ ለምንድነው ይኼ ይኼ በፀረ ልማታዊነት የማይፈረጀው?” ብዬ ሳልጨርስ ዘፈኑን አቋርጦ ሰበር ዜና ተሰማ። ‘ለህዳሴው ግድብ ከአዲስ አበባ ነዋሪ ሊሰበሰብ የታቀደው ገንዘብ እጅግ ዝቅተኛ ሆነ’ ይላል። ሠፈሩ ተደበላለቀ። “ከዚህ በላይ ደማችን ይመጠጥ?” አለ አሉ ፀንቶ ለመስከር ከታወቀው የመንደሩ ጠጅ ቤት የማይጠፉው ጎረቤታችን። ኋላ ግን የታሰበውና የተሰበሰበው ገንዘብ በአኃዝ ሲነፃፀር እውነትም አንሷል ብሎ ነዋሪው ተረጋጋ። ተቆጨ። በዚህም ምክንያት ባሻዬ አስቸኳይ ስብሰባ  አወጁ።

ከተሰብሳቢዎቹ አንዱ እንዲህ አለ። “ከጊዜ ወደ ጊዜ በፈሳሽ ነገሮች ዙሪያ ስብሰባ አብዝተናል። ይኼውም አንድ የህዳሴው ግድብ ጉዳይ ነው። ሁለት በተቃራኒው የቆመው የአልኮል መጠጦችና መረን የለቀቀ ማስታወቂያቸው ነው። እንግዲህ…፤” ብሎ ሊቀጥል ሲል ባሻዬ አቋረጡት። “እኛ እኮ የተሰበሰብነው በራሳችን ላብ በራሳችን ገንዘብ ይኼን ታሪካዊ ወንዝ ገድበን ብርሃን እናያለን ብለን ስናበቃ፣ በመዋጮ ማነስ ለምን ታማን የሚለውን ለመነጋገር ነው፤” ካሉት በኋላ፣ “አሁን አንተ የምታወራው ነገር ከመዋጮው ማነስ ጋር ምን ያገናኘዋል?” ብለው ሲጠይቁት . . . “ያገናኛዋል እንጂ። በወዲያ ብርሃን ለማየት በመብራት ዋስትና ራሳችንን ለመቻል ስንረባረብ፣ በወዲህ ግን ለአስረሽ ምቺው ወገባችንን እያስታጠቀ ‘ማታ’ እና ‘ማታ’ን ብቻ የተመለከቱ ዜማዎችን አከታትሎ እየለቀቀ ያዘናጋን የኑሮ ዘይቤ እንዴት አይገናኝም ይሉኛል ባሻዬ?” ብሎ ሦስት ምዕራፍ የሚያጽፍ ትንተና አቀረበ። ኧረ ለመሆኑ ከአውሮፓ ኳስ በቀር ተንታኝ አይወለድብሽ ብሎ ይቺን አገር የረገማት ማን ነው?

እናላችሁ እኔ ያው ነገር ሲንዛዛ አልወድም። ባጭር ባጭሩ ከባሻዬ ልጅ ጋር አንዴ በፈገግታ አንዴ በቁጭት በአጀንዳው ዙሪያ ከተወያየሁ በኋላ ተለያየሁ። አዲስ አባና አዲስ አቤን በገንዘብ ዙሪያ መበየን ከብዷል። “መገን ያራዳ ልጅ አጣ ከሚሉኝ፣ በኬሻ ጠቅልለው ገደል ይጣሉኝ፤” ብሎ ታሪክ የለም ጎበዝ። ዛሬ ማንም በማንም ቆዳ ማንም በማንም ኬሻ አይጠቀለልም። እያንዳንዳችን በገዛ ኬሻችን መከተት ብቻ ነው። ኑሯችን ጽንፍና ጽንፍ መሆኑን እየሰማን ከመዋል በቀር፣ ከእስትንፋስ የቀረበንን ሰላም አሳድረን ብለን ከማፋሸክ ወዲያ እንዲህ ነው እንዲያ ነው ቀርቷል። እና ምን ይጠበስ? አላችሁ? ምንም! ማንን ለማስጎምዠት ነው ደግሞ ጥብሱ? ከኩዳዴው በላይ ወገን እኮ ተርቧል። እንረሳዋለን መሰለኝ አንዳንዴ። ስለምንረሳውም አልፎ አልፎ በዜናና በቀይ መስቀል ማስታወቂያ ካልተቆነጠጥን በቀር በፌሽታ ውለን ማደር ላይ ነን። የጤና ያርግልን ብቻ።

 “ግን እስከ መቼ ነው በገዛ እጃችን ነገረ ዓለሙን የበሽታ እያደረግነው የጤና ያድርገው ብለን የምንመኘው?” ብዬ ባሻዬን ብጠይቃቸው፣ “ጤነኛ እስክንሆን…” ብለው መለሱልኝ። “ታመናል እንዴ ባሻዬ?” ስላቸው ደግሞ በምርኩዛቸው መሬቱን እየቆፈሩ፣ “እንግዲያ ጤና ብንሆን  እንዲህ በቁም የሚከዳዳ ታያለህ? እዚያ ወገኑ በረሃብ እየተሰቃየ እዚህ ቢያንስ ቅንጦቱን ለጥቂት ጊዜ ማስታገስ የማይችል አጓጉል ታያለህ? በቀን ደህና ዋልክ የማይልህ ማታ ማታ ለብርጭቆ ቻቻታ ኪሱን አሟጦ ካልከፈልኩ የሚል ታያለህ? ባንታመም በሰው ግጥም በሰው ዜማ ስመ ጥር እንሁን ሲሉ እሺ ብለን፣ መንገድ ስንለቅላቸውና ዘውድ ስንደፋላቸው ታይ ነበር? ታመናል?” ብለው ተቆጡ። ታዲያ ቁጣው ከየት መጣ? ወይስ ፈውሱ ያለው ቁጣው ላይ ነው? እንጃ ብቻ!

ሌላ ጨዋታ ላምጣ። አንድ የዘመናት አዛውንት ደንበኛ አሉኝ። እና ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ብቸኝነት እንደሚያሰቃያቸው ያጫውቱኝ ይዘዋል። በቀደም ጠሩኝና ሄድኩ። “ምን ልታዘዝ?” ስላቸው፣ “ይኼን ቤት እንደምንም ብለህ በዚህ ሁለት ቀን ውስጥ አከራይልኝ፤” አሉኝ ዋናውን መኖሪያ ቤታቸውን እየጠቆሙኝ። “እርስዎ የት ሊሄዱ?” አልኳቸው። “የትም” ሲሉኝ ግራ ገባኝ። “እሺ ስንት ነው የሚሉት?” ብላቸው “አንድ ሺሕ ብቻ” አሉ፡፡ ቤቱ እኮ ቢያንስ ከአምስት ሺሕ ብር በታች አይከራይም። “ምግብና መጠጥ አዘጋጃለሁ፡፡ መንጃ ፈቃድ ያለው ወይም ያላት ይሁኑ ተከራዮቹ። ሳምንቱን ሙሉ ሥራ የማይሠሩ ጭምር…፤” አሉ ኮስተር ብለው። “ደባል ነው ተከራይ?” አልኩ እየቀለድኩ። ሴትዮዋ ምንም የቀልድ ምልክት አይታይባቸውም።

 “የፈለግከውን በለው። በዚህ ዕድሜዬ ባዶ ቤት ብቻዬን ተዘግቶብኝ ስሞት ዝም ብዬ ልይ? ሦስትና አራት ዮኒቨርሲቲ  በነበረበት ዘመን ሰባት ልጆች ወለድኩ። እኔ አገሩ ምድሩ እንዲህ እንደዛሬ ዩኒቨርሲቲ ብቻ ይሆናል ብዬ አላሰብኩም። እንደዛሬ የገባውም ያልገባውም እየተመረቀ ባለዲግሪ ይሆናል ብዬ አልገመትኩም። የዛሬ ልጆች እንኳን አወቃችሁ በቃችሁ ብሎ የሚሾማቸው አግኝተው፣ እንዲሁም አርፈው አይቀመጡም ታውቃለህ። ለዕረፍት ሲመጡም በየሞባይላቸው ላይ አፍጠው ከርመው አቅፌ ሳልስማቸው፣ አናታቸው ቅቤ ሳልቀባቸው አጠገባቸው ቆሜ በሜሴጅ ተሰናብተውኝ ይሄዳሉ…፤”  እያሉ ብሶታቸውን አዋዩኝ። እኔም ሳልውል ሳላድር አንዲት ጥሩ እህት ፈልጌ ዋናውን ሳይሆን ሰርቪሳቸው ውስጥ እንድትገባ አደረግኩ። ከዚህ ሁሉ በላይ ግን ምን እንደቆጨኝ ታውቃላችሁ? ብቸኝነታቸውን ማከራየት አለመቻሌ! የሰው ያለህ ያሰኛችሁ ብዬ ብቻ ልለፈው? እኔን ራሴን አከራየኝ እያላችሁ እንዳትመጡብኝ ታዲያ!

አንዳንዴ እንዲህ ያለው ድራማና ትንግርት መሀል ራሴን ሳገኘው፣ “ለምን ፊልም አልሠራም?” እላለሁ። ማንጠግቦሽ በሐሳቤ ተስማምታ አብራኝ ታምታታለች ብዬ አስቤ ባዋያት፣ “በላያችን ላይ የሚሠራብን የሸፍጥ ፊልም አንሶ ፊልም እንሥራ ብለህ ትጠይቀኛለህ?” ተባልኩ። እንዲህ በአንድ ጥያቄ ቱግ ያለችበትን ነገር ሳጣራ ለካ ነገሩ ሌላ ነው። የበረሮ ማጥፊ መድኃኒት ፈልጋ የሆነ መደብር ትሄዳለች። መቼም ማንጠግቦሽ ባለችበት ሁሉ በረሮ አይጠፋም። የነካችውን ሁሉ ማሞቅ ያቀፈችውን ሁሉ ማጋል ታውቅበታለችና (መጥበሻና ድስትን ማለቴ ነው ደግሞ ሌላ ነገር መስሏችሁ ትዳሬን እንዳታፈርሱብኝ አደራ) በረሮ ባለችበት አይጠፋም። መረራትና ባለመደብሩን ጠየቀችው። “አልቋል ነገ ይመጣል” አላት። “ዋጋው ስንት ነው?” አለች። “እስከ ዛሬ ሃምሳ ብር ነበር። ነገ ግን ሲመጣ አዲስ ዋጋ ነው የሚወጣለት፤” ሲላት ተበሳጨች። “በቃ አንድ የዋጋ ተመን የሚያገለግለው ዕቃው እስኪያልቅ ብቻ ነው? ንገረኝ እንጂ። ከዚህ በላይ ምን ዓይነት ፊልም ነው የፈለግከው?” ብላ አፈጠጠችብኝ።

 በጣም ስለተበሳጨሁ ወደ ባለሱቁ ስጣደፍ ሄድኩ። “ደግሞ አንተን ላከችህ?” ገና ከማለቱ፣ “ስማ የምትቸረችራቸው ዕቃዎችን ዋጋ መቆጣጠር ትችላለህ። የሚስቴን ደም ፍላት ግን ከዚህ በኋላ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ብትጨምር ውርድ ከራሴ…፤” ብዬው ሄድኩ። ታዲያ ምን ቢሆን ጥሩ ነው? በነጋታው ያን የበረሮ ማጥፊያ መድኃኒት ልትሸምት ስትሄድ ዋጋ ሳይጨምር ሸጠላት። “ምናለበት ሁሉም ባሎች እንዳንተ የባልነት ሚናቸውን ሊወጡ እያስመሰሉ ገበያውን ቢቆጣጠሩልን? መንግሥትማ ገበያ ታቦት አይደለም ከማለት ውጪ ማንም እየተነሳ ሲያነግሰው ሃይ ማለት ትቷል፤” ስትለኝ፣ “ለዚህ እኮ ነው ፊልም እንሥራ ያልኩሽ፤” አልኳት ጠቀስ አድርጌ። እናማ ይኼው ቀረፃው ተጀምሯል። ደራሲው እኔ፣ ተራኪው እኔ፣ ተዋናዩ እኔ፣ አጨብጫቢዋ ሚስቴ ናት። ምነው? በገዛ ፊልማችን? እስኪ መጀመርያ ገበያውን ተቹ!

እንሰነባበት? ከጥቂት ጊዜያት ወዲህ በአገራችን የተከሰተውን ድርቅ ታሳቢ በማድረግ የተረጂዎች ቁጥር ዜሮ እስኪሆን ድረስ እኔና የባሻዬ ልጅ ግሮሰሪ እየገባን ላንቀብጥ ተስማምተናል። እናም በእሱ ምትክ ቤተሰባችንን አሰባስበን ቡና አስፈልተን ቆሎ እየቆረጠምን ስንጫወት እናመሻለን። አንድ ቀን ባሻዬ ዘንድ ተሰብስበን ስናመሽ በር ተንኳኳ። በነገራችን ሁሌም በር ሲንኳኳና ‘ማነው ተብሎ ሲጠየቅ’ በጣም የምታፈላስፈኝና የምትደንቀኝ መልስ አለች። ‘እኔ ነኝ!’  . . . “ማነው” አለ የባሻዬ ልጅ። ‘እኔ ነኝ’ አለ እንግዳው ይኼውላችሁ። ‘እኔ’ ስም ባይሆንም መልክ ባይሆንም ከዚያ በላይ  ትርጉም አለው። በአጭሩ ይህቺ ‘ኢጎ’ የምትባለዋ ነገር የለችም? ኢጎ ነው አሉ አገር እያጠፋ ያስቸገረው። አንዳንዱ በሕይወቴ ዘመን ክራቫት የሚባል አስሬ አላውቅም የሚል ሲገጥማችሁ አትመኑት እሺ። ክራቫት ባያስር እኔነቱ ሳያንቀው ማንም ከቤቱ የሚወጣ የለም!

እንግዳው ከባሻዬ መርቴሎ ተውሶ ኖሮ ሊመልስ መምጣቱ ነበር። ኋላ ስለዚህች እኔነት አነሳሁና መጫወት ጀመርን። ባሻዬ፣ “አንድም ይህቺ የልብ ማበጥ የሚጎላባት እኔነት ናት አገሩን ያለ ሃይ ባይ ያስቀረችው፤” ብለው ቀጠሉ። “እንዴት?” ሲባሉ፣ “ምን ትጠይቁኛላችሁ? ለመሆኑ እዚህ አገር ሃይ ባይ አለ? ሁሉም በእኔነት አብጦ ያላበጠውም ነገ ወደ ማበጥ እየተጓዘ እንዳለ ስለሚያውቅ የእሱን እንዳይነኩበት የሌሎችን አልነካም ብሎ ተቀምጦ ጥፋት በጥፋት ላይ ሲደራረብ ዝም ዝም ሆኗል። በአውቃለሁ ባይነት፣ በድፍረት፣ በንቀት በሚሠራ ሥራ ዘርፉ ሁሉ ደመቀ። ለምን? እኔነቴን እንዲነኩብኝ ስለማልሻ እኔም የእነሱን አልነካም ብዬ ቁጭ ስላልኩ። ስለዚህ ገበያው ሃይ ባይ የለው፣ ማስታወቂያው ሃይ ባይ የለው፣ ሙዚቃው ሃይ ባይ የለው፣ ጎዳናው ሃይ ባይ የለው። ስንቱ ተዘርዝሮ ያበቃል? ተፈራርቶና ተናንቆ ኑሮ እስከ መቼ ነው? ሁሉ ነገር ታቦት ይመስል ዓይተን እንዳላየን ሰምተን እንዳልሰማን የምናልፍ ከሆነ በራስ የመተማመን ጉድለት ካልሆነ በቀር ሌላ ምን ሊባል ነው?” ሲሉ ብዙ ሰዓት በጥሞና ሰማናቸው። ‘አዙረሽ እይው ቢሏት አዙራ ለበሰችው’ ይሉት ተረት ኑሯችን የሚሆነው እስከ መቼ ነው? አገርን በየአቅጣጫው የሚያምሰው እኔነትስ እንደ ታቦት ነግሶ እስከ መቼ ነው ዝምታው? ፅድቅና ኩነኔ ይኼን ያህል ተምታታብን ጎበዝ? በሉ  ጥያቄዬ የሚያልቅ አይደለም። ግን አንዳንዴ በደላላ ዕውቀቴ ሳሰላስል ስሜታችንንና ብቸኝነታችንን ለማን እናከራይ ማለት ይቃጣኛል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ዜግነትና ድንበር የሌለው ሐሳቤ ዳርቻው ይናፍቀኛል፡፡ እናንተስ? መልካም ሰንበት!