ከእጥረት ወደ ውጥረት?

እነሆ መንገድ። ከስታዲየም ወደ ቃሊቲ ልንጓዝ ነው። ”ይገርማል ቀኑ እንዴት ይሄዳል?” ይላል ጋቢና የተሰየመ ባለባርኔጣ። “ቀን ምን አለበት ቤንዚን አይፈልግ ናፍጣ አይፈልግ። እኛ ነን እንጂ ሄድ ቆም እያል የተቸገርነው፤” አለ መጠጥ ያለ ጉንጩን እየፈተገ ሾፌራችን። “ቆይ ምንድነው ችግሩ?” ጠየቀች ከሹፌሩ ጀርባ ሻሽ የጠመጠመች ወይዘሮ። “ዝናብ” አለ ወያላው ነገር ባዘለ ድምፀት። “ኤታኖል አልበቃን ብሎ ደግሞ ብለል  ብለን ነዳጅ በዝናብ ውኃ ማቅጠን ጀምረን ነው? ምንድነው አልገባኝም?” ትላለች አብሯኳን በመታቀፊያ ዕድሜያዋ ጣሊያን የጠለፈው አንዳች የሚያህል ቦርሳ ታቅፋ። “ምናችን ይገባና ልጄ? እጥረት ሲተካ እጥረት ነው። ዝናብ ሲያጥረን ነዳጅ ይሞላል። ዝናብ ስንጠግብ ነዳጅ፤” ብለው መሀል መቀመጫ የተሳፈሩ አዛውንት አጉተመተሙ። “ዓለም ዘጠኝ ነው አይሉም ባጭሩ…” ብሎ ሦስተኛው ረድፍ ከጦር የሚረዝም መፋቂያ አፉ ውስጥ የሾገረ ወጣት ተናገረ። “የለም እኛስ ላይ ስድስትም ሰባትም አትደርስ፤” ብለው ዞረው አጠኑት።

ይኼኔ ደግሞ መጨረሻ ወንበር የተሰየመች የቀይ ብስል፣ “ዝናብ ብላችሁ በደንብ ሳታስረዱን ስለዓለም ጎዶሎነት የምታወሩት ነዳጅ ከየት ቀድታችሁ ነው?” ብላ ጨዋታውን መለሰችው። “ጂቡቲ ወደብ የጣለ ኃይለኛ ዝናብ ነው ይላሉ የአቅርቦት እጥረቱን የፈጠረው፤” ብሎ ወያላው አንጠልጥሎ የተወውን መረጃ ደመደመው። “አሁን አንሄድም እንሄዳለን? ወሬ ነው ነዳጅ ነው ያጠረህ ሹፌር? ለምን አንቀሳቀስም?” ባዩ ቶሎ ተቆጪ ደግሞ ከመጨረሻ ወንበር አንባረቀ። “ቆይ ትንሽ ይሙላ፤” አለው ወያላው። “አሥራ ሁለት ሰዎች ጭነሃል። በቃ ግባና ዝጋው” ቁጣው ጨመረ። “ምን አዳረቀህ ልጄ? በቃ እኮ ነገረህ። ጎድለናል ተብለናል ጎድለናል ነው። እሱ ሞልታችኋል እስኪለን ዝም አትልም? በገዛ እጃችን ያለአቅም ግንባታ ተዋልደን ተዋልደን በዝተን የጎደልን እኛ። ተወው እስኪ፤” ብለው አዛውንቱ በምፀት ተናገሩ። ለነዳጅ እጥረት መንስዔ የሆነብን ዝናብ ዕውን ከመሬት ነው ከሰማይ ነው አያስብልም ታዲያ?

ጉዟችን ተጀምሯል። ሾፌሩ ቀልቡን ሰብስቦ ያዳምጥ ይመስል ሬዲዮኑን ከጣቢያ ጣቢያ ይፈትሻል። ጣቢያው ሁሉ በአሸሼ ገዳሜ መንፈስ የታጠነ ነው። ይኼኔ ወይዘሮዋ “ይገርማል እኮ።” ትላለች። “ምኑ?” ትላታለች ከጎኗ። “እንዲያው የእኛ ነገር። መንግሥትና መለዮ ለባሽ ሲባል ስንፈራና ስንደነግጥ አድገን ልማትና ራዕይ አንጋራም እያለ፣ ዛሬ ማን እንደሚያዛልቅና እንደማያዛልቅ አየን፤” አለቻት በደፈናው። “አልገባኝም?” ስትላት፣ “ይኼው እኔ ኮንዶሚኒየም ተመዝገቢ ስባል እንቢ ብዬ ሪል ስቴት የሚባል ነገር አምኜ ከገንዘቤም ከቤቴም ሳልሆን አሥራ አንድ ዓመት አለፈኝ። ሌላው ቢቀር ዝም ብዬ ያን ያህል ዓመት የከሰከስኩትን ገንዘብ ይዤ ዛሬ ካርድ እየሞላሁ 8100 ላይ ብጨረስው ኖሮ፣ ወይ ከግድቡ ወይ ከቤት ተሸላሚዎቹ ስም ዝርዝር ስሜ አይጠፋም ነበር፤” አለቻት። “አሁንም አረፈደም” ብሎ ባለመፋቂያው ሊያፅናና ፈለገ።

“ልክ ነው ለተቀማጭ ሰማይ ቅርቡ ነው፤” ወይዘሮዋ ድጋፉን አጣጣለችበት። “እሱ እንደ አቀማመጡ ይወሰናል፤” ባዩ መጨረሻ ወንበር ጥጉን ይዞ የተቀመጠ ተሳፋሪ ነው። “ምን ማለት ነው?” አዛውንቱ ጠየቁት። በየሜዳው የዘራና ቦንድ የገዛ አንድ ነው እንዴ አባታችን?” ሲላቸው፣ “ወደን መሰለህ በየሜዳው የምንዘራው? አምነን እንጂ፤” አሉት አቀርቅረው። “እሱ ነዋ ችግሩ። ህዳሴያችን በትጋትና  በሥራ ነዋ ዕውን መሆን ያለበት፤” ብሎ ቀጠለ። “ተወኝ እስኪ ልጄ። ምጥ ለእናቷ አታርገውማ። ወደን አይደለም አልኩህ  የተቀጠፍነው፡፡ ወደን አይደለም ዘር ሁሉ በወደቀበት መሬት እንደማያፈራ ቀድሞም ልቦናችን ያውቀው ነበር፤” ከማለታቸው ከአፋቸው ነጥቆ “ዕድሜ ለህዳሴው ዘመናችን ኃይሉን የማይሰጥ መሬት የለንም፤” ቢላቸው፣ “ማዳበሪያው ከእኛ ነው ከመንግሥት?” ብለው አዩት። “እሱ እንደ አደረጃጀታችን ይወሰናል፤” ብሎ አረፈው። ወይ ሰውና ማኅበሩ! 

ወያላው ገንዘቡን በንቃት ይሰበስባል። መጨረሻ ወንበር ያለው ተሳፋሪ ሦስተኛ አጠገቡ የተሰየመችውን እንስት በፌስታል የተቋጠረ አረንጓዴ ቅጠል አውጥቶ እያሳያት ዝገኝ ይላታል። “ኧረ በስመአብ በል። ደግሞ ብዬ ብዬ ጫት ልቃም?” አለችው ድፍረቱ ገርሟት። “ታዲያ ምን ልጋብዝሽ የእኔ ቆንጆ? ሰው ባለው ነው፤” ማባበል ያዘ። “ባይሆን ፆም እስኪያልፍ ምናለበት ብትተወው?” አለችው በቀናነት ከሥጋው አልፋ ለነፍሱ ተጨንቃ። “እንዴ ይኼም እኮ ጎመን በይው አልተቀቀለም እንጂ፤” ይላታል። “ኧረ ይቅር ይበልህ፤” ብላ ልትዘጋው ስትል፣ “ጎመንም ጫትም፣ አበባም ሱፍም ይብቀሉ ያለው አምላክ ነው። ቆይ ሰው ምንድነው ችግሩ? ያለ መፈራረጅ መኖር አንችልም በቃ? ሰው ላይ ለመፍረድ አንደኞች። በፍትሕ ዕጦት ተሰቃይቶ ሰው በቁሙ ማቆ ሲሞት ያላየን ያልሰማን መሆን። ምንድነን ግን እኛ?” እያለ ተፈላሰፈ፡፡ ጎልማሳው ዞወር ብሎ፣ “ገባልህ መሰለኝ፤” አለው እየሳቀ። “እንደ ነገሩ ባይሆንም እየገባልኝ ነው። ግን በፈጠረህ ልጠይቅህማ እኛን ለሥራ፣ ለልማት፣ ለትምህርትና ለፈጠራ እንዳንነሳሳ የሚያዳክመን እውነት ቀጭ ቀጭ ነው? ቢሮክራሲው ነው?” አለው። ጎልማሳው ብዙ ሳያስብ፣ “ሁለቱም?” አለው። “የቱ ይብሳል እሺ?” ምግባሩ በአግቦ፣ በሽሙጥና በተቃውሞ ሥር የተዳፈነው ቃሚው ተብሰልስሎ ጠየቀ። “ከዋለ ካደረ እንኳን ይኼ ውኃም ደስ አይልም። እንኳኔ ይኼ ያመኑት ፈረስም በደንደስ መጣሉ አይቀሬ ነው። አንተስ ብትሆን ይኼን ያህል ተቀባይነት ለማግኘት ለምን ተጭነህ ያዝከን? ክፉና ደጉን ልቦናህ እየነገረህ ከራስህ ስለምትጣላ አይደለም?” ብሎ ዝም አስባለልን። ፀባችንና ምላሳችን የራሳቸው ካምፕ አላቸው ማለት ነው?

ጉዟችን ቀጥሏል። መጨረሻ ወንበር ላይ ከተቀመጡት ወጣቶች በወዲያ በኩል በሾፌሩ ትይዩ ጥጉን ይዞ የተቀመጠ ተሰፋሪ ደግሞ በስልክ ይነጋገራል። “እንዴት ነሽ? ደህና ነሽልኝ? ወይ አትጋበዢ ወይ አትጋብዢ? ቆይ ግን አንቺ ምን ይሻልሻል?” ይላል። ሌላ ነገር ያወራል ስንለው አሁንም፣ “ወይ አትጋበዢ? ወይ አትጋብዢ” ይላታል። ይህቺኑ ሦስት አራት ግዜ ደጋገማት። “ለካ ለአንዳንዱ ስልክ የሚሠራው በውኃ ሆኗል፤” ብሎ አንዱ አሽሟጠጠ። “ሥራ የፈታ መነኩሴ ቆቡን ቀዶ ይሰፋል ሲባል አልሰማህም፤” ትላለች ሌላዋ። “እኔም ምለው ጎበዝ በረባ ባረባው ቴሌ የሚያንጋጋብንን ቴክስት ማስቆም የሚቻለው እንዴት ነው?” ጎልማሳው ይጠይቃል። “ቆይ እስኪ ተረጋጉ። አንድ ነገር አንድ ጊዜ ነው መከወን የሚቻለው። መጀመርያ ዓባይ ተገድቦ ይለቅ። ከዚያ ስለቴሌ እንነጋገራለን፤” ብለው አዛውንቱ ጨዋታው ላይ ተሳታፊ መሆን ጀመሩ።

“ቆይ ግን አንቺ አትጋብዢ ወይ አትጋበዢ?” ስልከኛው ሞዛዛ ወቀሳውን ደገመው። “ኤጭ! ምንድነው ይኼ ሰውዬ ወይ አይጋብዘን ወይ አያስጋብዘን አደረቀን እኮ ባዶ ሆዳችንን፤” ብላ ያቺ የቀይ ዳማ ስትናገር ጋባዥና ተጋባዥ፣ ጉዳይና ባለጉዳይ፣ ሸማችና ኑሮ ያልተገናኙበት ዘመን፤” ብሎ ጎልማሳው ጠቀሳት። ያ ቅጠል ቀንጣሹ ተሳፋሪ በበኩሉ “አልሰማችሁም እንዴ?” ብሎ ጣልቃ የገባው ይኼኔ ነው። “ምኑን?” አልነው አንድ ላይ። “ባለቀ ሰዓት የአሸናፊነትና የአቻናነት ጎል እየተቆጠረ መሆኑን?” አፈጠጠብን። “ምንድነው የሚያወራው?” ተባብለን ሳንጨርስ፣ “ተስፋ አለመቁረጥ ነው። ልክ እንደ ሊቨርፑል የባከነውን ሰዓት ጨምረን ከታገልን ከመመራት ወደ መምራት የምንሸጋገርባቸው ጊዚያት ይመጣሉ። ጋባዥና ተጋባዥ፣ ጉዳይና ባለጉዳይ የሚገናኝበት ዘመን ቅርብ ነው፤” ብሎ አብራራው። በባከነ ሰዓት ባክኖ የማይቀር ምንኛ ዕድለኛ ነው!

ወደ መዳረሻችን ተቃርበናል። ረዥሙ ጉዟችን ሊገባደድ ጥቂት ቀርቶታል። “የጋምቤላው ጭፍጨፋ ልቤን እንዴት እንደሰበረው ብታይ?” ትላለች ወጣቷ የወይዘሮዋን ዓይን ዓይን እያየች። “መቼስ ምን ይደረጋል? አንዳንዱ የሰው ልጅ ገና ብዙ የሚቀረው ሆኖ ታያለሽ። አንዳንዱ ደግሞ ከራሱ፣ ከዘመዱና ከአገሩ አልፎ ለከዋክብቱና ለጨረቃ ሲተርፍ ትታዘቢያለሽ። አስቸጋሪ እኮ ነው፤” ብላ ወይዘሮዋ እንደተናገረች “እንዲያው ሌላው ቢቀር ምናለበት ጠቅላይ ሚኒስትሩ መርዶውን ይዘው ሲቀርቡ ጥቁር ሱፍ ለብሰው ግራጫ ሸሚዝ አጥልቀው ክራቫት አስረው ከመቀመጫቸው ቆም ብለው መግለጫውን ቢሰጡን? እንዲያው እኮ። በደረቁ ላጨኝ ማለት እኮ ይኼን ጊዜ ነው። እሳቸውስ እሺ ሥራው ስለሚበዛባቸው አያስቡት አያጤኑት ይሆናል። እንዲያው አንድ ደህና መካሪ አጠገባቸው የለም? መካሪ ስል ፕሮቶኮል ማለቴ ነው ደግሞ ፖሊሲያቸውን በተመለከተ ተችቷል ብላችሁ እንዳታጋፍጡኝእ” ሲሉ አዛውንቱ ፈገግ አልን።

“እውነት ነው። እንደ ጋምቤላ ባሉ ጠረፋዊ ክልሎች ከተሜነት፣ ንቃት፣ ትምህርት ገና ብዙ ስለሚቀሩ ከጎሳ ጎሳ እንዲህ ያለ ግጭት ቢከሰት አይገርምም። ግን እኔን የገረመኝ ከጠቅላይ ሚኒስትሩ አለባበስና መግለጫ አሰጣጥ አልፎ በየሬዲዮው የአየር ሰዓቱን ተቆጣጥረው ግራ ሲያጋቡን የሚውሉ የአንዳንድ ጋዜጠኞቻችን ነገር ነው፤” አለ ጎልማሳው። “ምን የማይሉት አለ እነሱማ። በቢራና በዳይፐር ማስታወቂያ ተጨናንቀው አየሩን አጨናንቀውታል፤” ስንለው፣ “መቶ ምናምን ሕፃናት ታፍነው ተወስደዋል። ሁለት መቶ ምናምኖቹ ደግሞ ተጨፍጭፈዋል፤’ ይሉና ‘የሚበዙት ደግሞ ሴቶችና ሕፃናት መሆናቸው ጉዳዩን በጣም አሳዛኝ ያደርገዋል’ አለ አንዱ በቀደም። የወንድ ነፍስ ነፍስ አይደለም እንዴ? ሴትስ፣ ሕፃንስ፣ ወንድስ ለምን ይሞታል? ኧረ ሰው ለምን ይሞታል? ከሞት ሞት፣ ከአደጋ አደጋ፣ ከሐዘን ሐዘን የምናበላልጠው በምን መሥፈርት ነው?” ሲለን ወያላው “መጨረሻ” ብሎ በሩን ከፈተው። ቃሊቲ ደርሰናል። አዛውንቱ ቀድመውነ እየወረዱ፣ ‹‹ኤጭ አሁንስ በአንድ በኩል እጥረት በዛ ስንል በሌላ በኩል ውጥረት ይጠብቀናል…›› እያሉ አጉተመተሙ።  ነገራችን ሁሉ እሳቸው እንዳሉት ከእጥረት ወደ ውጥረት ብቻ ይሁን? መጥኔ! መልካም ጉዞ!