በተውሶ ስሞች ከመጨቃጨቅ ራስን መምሰል!

ሰላም! ሰላም! ቅዳሜና እሑድ አበባ እያጠጡ፣ ከሰኞ እስከ ዓርብ ከሕይወት ማሳ አረም ሲያጭዱ፣ “ጨመተ ይሉኛል እንዴት ልጨምት፣ ከፊቴ አስቀምጨ እርጅናና ሞት፤” ብለው ክራር ከርክረዋል አሉ አባባ ተስፋዬ።  በደህናው ጊዜ አትሉም? ዘንድሮማ  አስቀድሞ በመጨመት ላላበደ እንዲሁ በዋዛ እርጅናና ሞት አይታደለውም የተባለ ይመስላል። ባይመስልም ነገሩ እንደዚያ ነው። ደግሞ ምን ሰማህ? ካላችሁኝ፣  “የማልሰማው የለም ዘንድሮስ እንጃልኝ፣ ትምባሆ ያቦናል ዝንጀሮ እዩልኝ፤” የሚለውን ዜማ ጋብዣችኋለሁ። የግጥሙ ደራሲ ‘ልጅ እከሌ’ ሲሆን ዘፈኑን ውብ አድርጎ የተጫወተልን ደግሞ ‘ራስ ማንትሴ’ ነው። ደግሞ ‘ራስና ልጅ’ በዛባት ብላችሁ ኪነ ጥበብም ላይ አብዮት አፈንዱ አሉዋችሁ! “ወይ ጊዜ” አሉ ባሻዬ። ‘መቼ?’ በቀደም በቴሌቪዥን አንድ የአሜሪካ ስቴት መፀዳጃ ቤት ላይ ተከሰተ ያለውን የፆታ አከፋፈል ችግር ቢቢሲ ዜና ብሎ ሲተነትነው ሰምተው።

እኔ ደግሞ ችግርን ሁሉ በልኬ እያሰብኩ ከቤት፣ ከምግብና ከልብስ ችግር ሌላ ችግር ያለ አይመስለኝም ነበር። ለካ ከበሉ ከጠጡ፣ ከጠገቡ ከለበሱ በኋላ (በሌላ አባባል ልክ እንደእነ አሜሪካ የለየለት ኢምፔሪያሊስት ከተሆነ ወዲያ) የችግር ያለህ ይመጣል። እናም እንደ ቢቢሲ ዘገባ የወንድና የሴት ተብለው የሚከፋፈሉ የሕዝብ መፀዳጃ ቤቶች ጉዳይ እያሳሰባቸው ነው። ‘ምክንያት?’ ምን ምክንያት አለው ደግሞ 21ኛው ሴንቸሪ?! ይልቅ አንዴ ዓይናችሁን ክደኑ፣ ጆሯችሁን ድፈኑና ልናገረው። “በሦስተኛ ፆታ የሚመደቡ የት ገብተው ይጠቀሙ ብለው ነዋ የተጨነቁት?” ብሎ የባሻዬ ልጅ አስረዳን። “ምን ማለት ነው?” አሉ ባሻዬ ቅር እያላቸው። “ወንድም ሴትም ያልሆኑ ወይም ወንድም ሴትም የሆኑት የመገለለል ስሜት እየተሰማቸው ተቸገሩ ነው የሚሉት፤” ብሎ ዝም አለ። ባሻዬ ቃል አልተነፈሱም። ጥቂት ሲያሰላስሉ ቆዩና፣ ‹‹በሥጋ ከመሞት ቀድሞ በቁም መሞት ነበረ የማውቀው። ለካ በቁም ከመሞት በፊት በቁም ማበድም አለ?›› ብለው ተነስተው ሄዱ። ይኼው እስከዛሬ አላየኋቸውም!

እንዲህ ዘይትና ውኃ ተቀላቅሎበት እያየን ይኼው እኛ ግን የምናስበው ትናንትም፣ ዛሬም፣ ነገም ድንበር መዝለል ይመስላል። ብቻ ከዚህ መራቅ። ለነገሩ ሐሜትና ወሬ ካልሆነ ትምርታችንን ማስታወስ ስለሚያስቸግረን ዛፎች እንጂ፣ የሰው ልጆች ከቦታ ቦታ የመዘዋወር ተፈጥሯዊ ባህሪ እንዳላቸው የተማርነው ሁለተኛ ክፍል ነበር። ስለዚህ እዚህ ብቻ ያለነው ሳንሆን እዚያም ያሉት እዚህ መምጣት ይናፍቃሉ። ወደ ሞላለትና ወደ ጎደለበት መዘዋወሩ ላይ ነው ትኩረት ሚዛን የሚያስተው። አይደለም ነው? ሻሞ በሌለበት የአባቴ የእናቴ ብሎ ነገር አለ? መልሱልኝ እንጂ! ታዲያ በቀደም ዕለት አንድ ቮልቮ የደረቅ ጭነት ማመላለሻ ያጋዛሁት ዳያስፖራ ደንበኛዬ የሚመታለት ወረቀት ይዞ ‘ኢሚግሬሽን’ ይዤው ሄድኩ። ኪሴ ስላበጠ እዛ የተሠለፈውን ለስደት የቋመጠ ሕዝብ ሠልፍ ሳይ አልተነጫነጭኩም።

 “ለካ ስቴዲሙ የቀዘቀዘው ሰው እዚህ ተሠልፎ እየዋለ ነው?” ሲለኝ ደንበኛዬ አንድ ጎልማሳ ሰምቶት፣ “እየኖረ ለማለት ነው? ኳስ ሜዳው ራሱ ቢችል መጥቶ እዚህ ይሠለፍ ነበር። እንኳን ስፖርቱን ኑሮን ለማድመቅ ተሠልፈንም አላማረብን፤” አለው። እኔ ታዛቢ እነሱ ተጫዋቾች ሆኑ። ዳያስፖራው እንዳልገባው ገለጸ። “እንዴት አይገባህም? ተመልከት እስኪ ሠልፉን። ‘ኑካምፕ’ን ሁለት ጊዜ አይሞላም? ደስታ ነው የሚታይህ ሥጋት? ጎዳና ከሁለቱ በየትኛው ነው ደምቆ የሚታየው?” ብሎ ዳያስፖራ ወዳጄ ላይ አፈጠጠበት። የሰውዬው ሁኔታ ስላላማረው ደንበኛዬ ደግሞ፣ “ሴቱ ይበዛል እባክህ አለ፤” አለሳልሶ። “ምን ያድርጉ? በሰቆቃዋ አምሳለ አድገው ምን ያድርጉ እህቶቻችን?” ሰውዬው ሌላ ሰቆቃ ጀመረ። እንዲህ ፖለቲካውን ጋብ፣ ጭጋግ የበዛባቸውን የልጅነት መዝሙሮቻችንን ጠበቅ ማድረግ ከጀመርንማ ፍትሕ ቀስ በቀስ በእግሯ ትቆማለች ማለት አይደል? ይበል ብለናል!

ሠልፉ እየተንፏቀቀ ያጥራል። ደንበኛዬ፣ “አምሳለ? አምሳለ?” እያለ ከልቡ ተጨነቀ። “ኧረ አምሳለ? ኧረ አምሳለ?! ኧረ ወይ ኧረ ወይ!’ ናታ። ምነው እናንተ ውጭ አገር የምትኖሩ ሰዎች ገዢው ፓርቲ ላይ ለማሳደም ሲሆን ብቻ ነው እንዴ የኅብረተሰባችን ችግር የሚታያችሁ?” አለው ለአገር ልማት ነው ቢባል እንኳን ሠፈሬን አልቀይርም ባዩ ጎልማሳ። እኔ ትዝብት ብቻ ሆኗል ሥራዬ ብያለሁ። ዘንድሮ እኮ የጠፋው ጥሩ አርጎ የሚያብራራ ብቻ ሳይሆን ጥሩ አድርጎ የሚዳምጥና የሚታዘብም ጭምር ነው። ለራስ ሲቆርሱ ከሆነብም አይበዛብኝ አይደል? ይመቻችሁ! ጎልማሳው መዝሙሩን እስከ ግማሽ ዘመረው። “ንፁህ ደሃ ሆነሽ ምን በልተሽ ታደሪያለሽ? . . . ባገኝም በልቼ ባጣም ተደፍቼ . . . የደጅሽ እንኮይ አልበሰለም ወይ? . . . ቢበስል ባይበስል ትጠቅመኝ ይምስል. . .” ብሎ ፀጥ አለ፡፡

 ወዲያው ግን ግጥሙን ቀይሮ ታዲያ፣ “በዚህ አድገን ዛሬ ‘ባገኝም በልቼ ባጣም ተሰድጄ . . . ቢበስል ባይበስል እጠብቅ ይመስል’ 365 ቀናት እንዲህ ዜግነትና ስደተኞች መሥሪያ ቤትን ስንሳለም ብንውል ምን ይገርማል?” ከማለቱ መብረቅ እንደገነደሰው ዛፍ ተዝለፍልፎ ወደቀ። ቀውጢ ሆነ። አንዷ ትጮሃለች፣ ያም ውኃ፣  ያም ውኃ ይላል። “ኧረ አንሱና ወደ ጥላው ወስደን እናሳርፈው፤” ባይ ነው ሁሉም። ግን ደግሞ እያንዳንዱ አንዴ ከሠልፉ ከወጣ ተራዬን አሳልፌ እሰጣለሁ ብሎ ሰግቶ ፈራ ተባ ሆነ። “ወይ አንቺ ኢትዮጵያ። እውን ካሳ የወደቀው አንቺ እቅፍ ላይ ነው? እውን ያ ሁላ አርበኛ ያ አገሬን ብሎ የተመመ ወገን ዓድዋ ላይ የረገፈው በአንቺ መሬት ነው?” እያሉ አልፎ ሂያጅ አዛውንት ቁጣቸውን ሲያዥጎደጉዱት ከወዳጄ ጋር ሩሁን ስቶ የወደቀውን ጎልማሳ ተጋግዘን አነሳነው። ወዲያው ቀዝቃዛ ውኃ ስንደፋበት ዓይኑን ገለጠ። ይብላኝ መቀደምን እየፈራን ትንሽ ትልቁን ሠልፍ በፉክክር ቃኝተን አጓጉል ስንተላለፍ ወድቆ ዓይኑን ሳይገልጥ ለቀረው! ዋ ጊዜ . . .  እም!

ቆይቶ ባለፈው ሳምንት ያሻሻጥኩትን ቤት የድለላ ኮሚሽን ልቀበል ወደ ደንበኛዬ ደወልኩ። ደወልኩ ሲባል ቀላል ይመስላል አይደል? ቋንቋ ገለባ ነው ያለው ማን ነበር? ታዲያ ያወቀበት ከገለባው መሀል ፍሬ ይለቅማል። ትርጓሜውን ስነግራችሁ ካርዱን በገለባ ኮሚሽኔን በፍሬው አስታውስኩት። “ብቻ እኔ የማዝነው በወርኃዊ ደመወዝ በካርድ ወጪ የሚገፈገፈውን ሰው ሳስብ ነው፤” ብዬ የባሻዬን ልጅ ሳጫውተው፣ “ለወርኃዊ ደመወዝተኛ ሞባይል ካርድ ኬኩ እንጂ ዳቦው ስላልሆነ ብዙም አትወዝወዝ፤” ብሎ ጢሜን አበረረው። በእርግጥ የእኔ ጢም ነው የበረረው ብዬ ራሴን የጠየቅኩት ውዬ አድሬ ነው። ምን ነበር የጀመርኩት? አዎ የድለላ ኮሚሽኔን ልቀበል ደንበኛዬ የቀጠረኝ ሥፍራ ስሄድ፣ “ካልቸኮልክ አንዴ ውልና ማስረጃ ገባ ብለን እንውጣና ልሸኝህ፤” አለኝ። ‘ይሁን’ አልኩ። ተያይዘን ሄድን። ተራው ደርሶ ጉዳዩን አብራርቶ እየተስተናገደ ሳለ ጉዳዩን የምታስፈጽምለት አስተናጋጅ ስሙን በአማርኛና በእንግሊዝኛ እንዲጽፍላት ጠየቀችው።

በነገራችን ላይ ይኼኛው ደንበኛዬም ዳያስፖራ ነው። እንዳጫወተኝ ከሆነ ለ30 ዓመታት አሜሪካ ኖሯል። ጻፈና ሰጣት። “ስምህ ‘አብራም’ ነው ‘አብርሃም?” አለችው መልሳ። ነገራት። “ታዲያ በእንግሊዝኛ የጻፍከው እኮ የሚነበበው አብራም ተብሎ ነው አስተካክለው፤” ብላ ተቆጣችው። “ግድ የለም የእኔ እመቤት ፓስፖርቴም ላይ መኖሪያ ፈቃዴም ላይ የተጻፈው እንዲያ ነው። ስለዚህ ዝም ብለሽ ሙይው፤” ቢላት ልትለቀው ነው። ቋንቋ አስተማሪ ሆና አረፈችው። ቢጨንቀው “ይኼውልሽ የእኔ እመበቴ ስሙ ዓለም አቀፋዊ ስም ነው። ከፈለግሽ ‘ዲክሸነሪ’ ላይ ማየት ትችያለሽ፤” አላት። በዚህ አይረቤ ሙግት ወረፋ ጠባቂዎች ሳይቀሩ ተበሳጩ። “ያለሙያ፣ ችሎታና ፍላጎት መቀመጥ ማለት እኮ ይኼ ነው። አሁን ይህቺ ልጅ አወቀችውም አላወቀችውም መምህር መሆን ነው የምትፈልገው። ግን እነሱ እዚህ ነሽ አሉዋት። ምን ታድርግ ስም ታርም እንጂ፤” ብሎ በደምሳሳው ከኋላችን ቆሞ ተራውን የሚጠብቀው ባለጉዳይ ሲያጉረመርም ደንበኛዬ ወደኔ ዞሮ፣ “ከባህር ወጥታ ጤዛ ላሰች’ ይሉሃል እንግዲህ የእኔ ታሪክ ነው፤” እያለ በራሱ ቀለደ። በተውሶ ስሞች እንዲህ ከተጨቀጨቅን በአገር በቀሉማ ምን ልንባል ይሆን? ቆይ ግን እናንተ ፍሬ ነው ገለባ ለቀማ የሚቀናን?

በሉ እንሰነባበት። ኮሚሽኔን ተቀብዬ ለአንዳንድ ተጨማሪ የድለላ ሥራ እንደሚፈልገኝ ደንበኛዬ አጫውቶኝ በቀጠሮ ተለያየን። ይኼን መንፈቅ ዓመት ደግሞ ቀኑ ረዥም ሌሊቱ አጭር ስለሚሆን ብር ብር ስል ከቤቴ እንዳልባረር ሰዓቴን አየሁና ወደ ቤቴ ተጣደፍኩ። ከመግባቴ፣ “ባሻዬ ከሄዱበት ፀበል ተመልሰውልሃል፤” ብላ ማንጠግቦሽ ነገረችኝ። “አንድ ብርጭቆ ውኃ በቁሜ አጠጭኝና አይቻቸው ልምጣ፤” ስላት፣ “የታሸገ ውኃ ገዝተህ ጠጣ የውኃ እናት ሞታለች፤” ብላ አሾፈችብኝ። የታሸገ ውኃንና የሬስቶራንት ምግቦችን ዋጋ ዝርዝር ባሰብኩ ቁጥር እውነቴን ነው የምላችሁ ደላላ ባልሆን ይቆጨኝ ነበር። ይብላኝ ምድር ለምድር ለሚሳበው እንጂ እኛስ ከአየር ተቀብለን አየር ላይ እንቀለዋለን።

 ውኃዬን ገዝቼ ባሻዬ ዘንድ ስገባ ከሄዱበት ቅዱስ ሥፍራ ይዘውት የመጡትን ቅዱስ ውኃ ፊታቸው ላይ፣ ወለሉ ላይ፣ ሶፋው ላይ፣ ፎቶግራፎቹ ላይ፣ ቴሌቪዥኑ ላይ፣ ጋዜጣው ላይ፣ ሬዲዮናቸው ላይ እየረጩ፤” ለፍላፊውን ቀንሰው፣ አስተማሪውን አብዛው፣ ስደተኛውን አመንምነው፣ ተመላሹን አበርክተው፤” እያሉ ይደግማሉ። ጥላዬ ከብዷቸው ዘወር ሲሉ አዩኝ። ሳቅ ብለው፣ “ዳናቢሱን፣ አድብቶና አስብቶ አራጁን፣ ምቀኛ ሴረኛውን አርቅልን፤” ብለው ሳቃቸው እያሸነፋቸው ሦስቴ ረጩኝና ከሁሉ ከሁሉ ሁሉ ተናጋሪ፣ ሁሉ አውቃለሁ ባይ፣ ሁሉ ተደማጭ መሆን የሚፈልግበት ጊዜ አስበው ይመስላል፣ “ነብር ዥንጉርጉርነቱን ሳይቀይር ምነው እኛ ኢትዮጵያውያን የሌለብን ነገር በዛ ልጄ?” ብለው አቅፈው ስመው እንድቀመጥ ጋበዙኝ። እውነታቸውን አይደል ባሻዬ? አውቃለሁ ባይነት፣ ግትርነት፣ ስደት አፍቃሪነት፣ ስንፍና፣ ተንበርካኪነት፣  አድርባይነት፣ አስመሳይነት፣ ተላላኪነት፣ ዕውቀትና ማስተዋል ተፀያፊነት ዕውን የእኛ ናቸው? ወይስ ከመጀመሪያው እኛ ራሳችንን አልነበርንም? ከአቅም በላይ መኖር ቢያቅተን እንዴት በልክ መኖር ያቅተናል? በተውሶ ስሞች ከመጨቃጨቅ እስቲ ራሳችንን እንምሰል፡፡ በእርግጥም እናስብበት። መልካም ሰንበት!